De Amerikaanse acteurs uit de jaren 90 vormden een generatie die Hollywood voorgoed veranderde. Namen als Tom Hanks, Leonardo DiCaprio, Will Smith en Julia Roberts domineerden de bioscoopkassa’s en worden tot op de dag van vandaag herkend als iconen van dat tijdperk. De jaren 90 waren een bijzonder productieve periode: blockbusters, actiefilms, romantische komedies en serieuze dramafilms wisselden elkaar razendsnel af, en een handvol acteurs stond daarin keer op keer centraal.
Waarom de jaren 90 zo’n bijzondere periode waren voor Hollywood-acteurs
In de jaren 90 verschoof de filmindustrie stevig. Studio’s investeerden meer in grote namen en hoge budgetten. Een bekende acteur kon een film letterlijk “openen”, wat betekende dat zijn of haar naam op de poster genoeg was om miljoenen kijkers naar de bioscoop te trekken. Dat gaf een select groepje acteurs enorme macht en nog hogere salarissen. Tom Hanks was daar het duidelijkste voorbeeld van: hij won twee jaar achter elkaar de Oscar voor Beste Acteur, voor “Philadelphia” (1993) en “Forrest Gump” (1994), iets wat vóór hem alleen Spencer Tracy lukte.
Tegelijk was de jaren 90 ook het decennium waarin jonge acteurs snel groot werden. Leonardo DiCaprio groeide in dit decennium uit van een opvallende bijrolspeler in “Growing Pains” tot wereldster na “Titanic” (1997). Die film werd destijds de bestbetaalde film ooit, en DiCaprio’s naam was er onlosmakelijk mee verbonden.
De bekendste Amerikaanse acteurs jaren 90 op een rij
Een aantal namen komt steeds terug als je het over dit decennium hebt. Hieronder de acteurs die in de jaren 90 het meest bepalend waren voor Hollywood:
- Tom Hanks: naast zijn twee Oscars speelde hij in “Cast Away”, “Saving Private Ryan” en “You’ve Got Mail”. Misschien wel de meest veelzijdige acteur van het decennium.
- Leonardo DiCaprio: begon klein, eindigde groot. Na “What’s Eating Gilbert Grape” (1993) en “Romeo + Juliet” (1996) volgde de wereldwijde doorbraak met “Titanic”.
- Will Smith: stapte over van zijn tv-rol in “The Fresh Prince of Bel-Air” naar grote bioscoopfilms als “Bad Boys” (1995), “Independence Day” (1996) en “Men in Black” (1997). Een van de snelste transities van tv naar film in dat tijdperk.
- Jim Carrey: vrijwel niemand domineerde de komediegenre zo volledig als Carrey in de jaren 90. “Ace Ventura” (1994), “The Mask” (1994) en “The Truman Show” (1998) lieten zien dat hij zowel komiek als serieuze acteur kon zijn.
- Brad Pitt: werd in de jaren 90 een van de grootste namen, met rollen in “Se7en” (1995), “Fight Club” (1999) en “12 Monkeys” (1995), waarvoor hij een Golden Globe won.
- Denzel Washington: al actief vóór de jaren 90, maar in dit decennium bevestigde hij zijn status met films als “Malcolm X” (1992) en “The Pelican Brief” (1993).
- John Travolta: maakte een opvallende comeback met “Pulp Fiction” (1994), nadat zijn carrière een stuk stiller was geworden na de jaren 70 en 80.
- Mel Gibson: regisseerde en speelde de hoofdrol in “Braveheart” (1995), dat vijf Oscars won waaronder Beste Film en Beste Regisseur.
- Nicolas Cage: won de Oscar voor Beste Acteur voor “Leaving Las Vegas” (1995) en speelde daarna in grote actiefilms als “The Rock” (1996) en “Con Air” (1997).
- Kevin Costner: begon het decennium sterk met “Dances with Wolves” (1990) en speelde in “JFK” (1991) en “The Bodyguard” (1992).
Acteurs die in de jaren 90 opkwamen maar later nog groter werden
Niet iedereen bereikte zijn hoogtepunt al in de jaren 90 zelf. Matt Damon en Ben Affleck schreven samen het scenario voor “Good Will Hunting” (1997) en wonnen daarvoor de Oscar voor Beste Originele Scenario. Voor beiden was dit de echte doorbraak, maar hun grootste rollen kwamen daarna. Hetzelfde geldt voor Edward Norton, die opviel in “Primal Fear” (1996) en “Fight Club” (1999), maar pas in de jaren daarna zijn volle gewicht toonde.
Tobey Maguire was in de jaren 90 al actief in films als “The Ice Storm” (1997) en “Pleasantville” (1998), maar zijn grootste rol als Spider-Man volgde pas in 2002. Het decennium fungeerde voor veel acteurs als een startplatform voor wat daarna kwam.
Hoe deze acteurs er nu voor staan
De meeste acteurs uit de jaren 90 zijn nog altijd actief, al is de aard van hun werk veranderd. Tom Hanks blijft een van de meest gerespecteerde namen in Hollywood en werkt regelmatig samen met regisseur Steven Spielberg. Leonardo DiCaprio won uiteindelijk zijn eerste Oscar in 2016 voor “The Revenant”, na jaren van nominaties. Will Smith heeft zijn loopbaan voortgezet met wisselend succes. Jim Carrey is minder actief in grote producties, maar duikt af en toe op in opvallende rollen.
Brad Pitt en Denzel Washington horen nog steeds tot de absolute top van Hollywood. Nicolas Cage koos een andere weg en is nu bekend om zijn grote aantallen films per jaar, waarvan de kwaliteit sterk varieert. John Travolta is minder aanwezig in grote producties dan in zijn gloriejaren.
Wat maakte deze generatie anders dan andere tijdperken?
De Amerikaanse acteurs uit de jaren 90 profiteerden van een combinatie van factoren die zich niet gemakkelijk herhaalt. Bioscoopbezoek was de dominante vorm van amusement: streaming bestond nog niet, en dvd was net in opkomst. Wie groot was in de bioscoop, was écht groot. Reclame via tijdschriften, tv en bioscoopprogramma’s zorgde voor een andere soort roem dan de sociale media van nu. Een acteur werd echt pas beroemd via het witte doek, niet via Instagram of YouTube.
Daarnaast was het aanbod aan grote, originele verhalen in de jaren 90 hoog. Veel films die nu als klassiekers gelden, “Pulp Fiction”, “Forrest Gump”, “The Shawshank Redemption”, “Good Will Hunting”, kwamen allemaal uit dit decennium. De acteurs die daarin speelden, worden automatisch verbonden aan films die generaties lang worden teruggekeken.
De jaren 90 leverden een generatie acteurs op die niet alleen commercieel succesvol waren, maar ook artistiek serieus genomen werden. Wie meer wil weten over specifieke films of rollen uit dit tijdperk, kan terecht in de uitgebreide filmografie van elk van deze namen op officiële filmdatabases zoals IMDb.
