De Nederlandse actrices uit de jaren 60 vormen een bijzondere generatie: vrouwen die theater, film en televisie in Nederland mede hebben gevormd op een moment dat de Nederlandse filmindustrie volop in ontwikkeling was. Namen als Lili Leignes, Andrea Domburg en Cox Habbema zijn onlosmakelijk verbonden met dit tijdperk. Ze speelden in toneelgezelschappen, maakten de eerste stappen in de Nederlandse speelfilm en verwierven een groot publiek dankzij de opkomst van de televisie.
Dit artikel zet de bekendste Nederlandse actrices uit de jaren 60 op een rij en laat zien wat hen bijzonder maakte in die periode.
De bekendste Nederlandse actrices jaren 60
In de jaren zestig waren veel actrices in de eerste plaats toneelspeelsters. De grote gezelschappen, zoals de Nederlandse Comedie en het Zuidelijk Toneel, waren de plek waar talent zich bewees. Pas daarna volgden rollen in film of op televisie. Dat maakte deze vrouwen veelzijdig: ze beheersten zowel de grote zaal als het kleine scherm.
- Andrea Domburg (1920-1990) was een van de meest vooraanstaande actrices van haar generatie. Ze speelde tientallen jaren bij de Nederlandse Comedie en verwierf ook bekendheid via televisieproducties. Haar spel werd geprezen om zijn diepgang en precisie.
- Lili Leignes (1919-2001) gold als een veelzijdige actrice die zowel in komische als dramatische rollen uitblonk. Ze was een vertrouwd gezicht op de Nederlandse televisie in de jaren zestig en daarna.
- Cox Habbema (geboren 1944) begon haar carrière in de jaren zestig en groeide uit tot een van de meest gerespecteerde actrices van Nederland. Ze was verbonden aan Werkteater en later aan andere gezelschappen, en speelde uiteenlopende rollen in theater, film en televisie.
- Mary Dresselhuys (1907-2004) was in de jaren zestig al een gevestigde naam, maar bleef in dit decennium volop actief. Ze was jarenlang het gezicht van de Nederlandse Comedie en stond bekend om haar krachtige aanwezigheid op het toneel.
- Kitty Courbois (geboren 1937) maakte in de jaren zestig furore als theater- en televisieactrice. Ze stond bekend om haar intense spel en haar vermogen om complexe personages neer te zetten.
Televisie als nieuw podium
De jaren zestig waren de periode waarin televisie in Nederlandse huishoudens gemeengoed werd. Dat opende een nieuw podium voor actrices die eerder voornamelijk op de planken stonden. Televisiedrama’s en -series trokken grote kijkcijfers, en actrices die zich aanpasten aan het nieuwe medium bouwden een breder publiek op dan ooit via het theater mogelijk was.
De overgang van toneel naar televisie vroeg om een andere speelstijl. Voor de camera werkt overdrijving averechts; subtiliteit en natuurlijkheid zijn op het kleine scherm veel effectiever. Veel actrices uit deze generatie maakten die omschakeling succesvol, wat hun carrières aanzienlijk verlengde.
Film in Nederland: bescheiden maar groeiend
De Nederlandse filmindustrie was in de jaren zestig nog relatief klein vergeleken met omringende landen. Toch ontstonden er serieuze speelfilms, mede gestimuleerd door de oprichting van het Nederlands Filmfonds. Actrices als Cox Habbema en anderen kregen via de film de kans om zich ook internationaal te laten zien.
De meeste producties hadden een bescheiden budget, maar de artistieke ambitie was groot. Regisseurs als Fons Rademakers vroegen actrices voor rollen die ook inhoudelijk iets te bieden hadden. Dat paste bij de tijdgeest van de jaren zestig, waarin maatschappelijke thema’s steeds vaker op het scherm verschenen.
De tijdgeest van de jaren zestig
De jaren zestig waren in Nederland, net als elders in de westerse wereld, een periode van verandering. Vrouwen eisten meer ruimte op, ook in de cultuur. Op het toneel en in de film werden thema’s bespreekbaar die eerder taboe waren. Actrices speelden daarin een actieve rol: ze brachten nieuwe verhalen en vrouwelijke personages die verder gingen dan de traditionele moeder- of echtgenoterollen.
Gezelschappen als Werkteater, dat in 1970 werd opgericht maar zijn wortels in de late jaren zestig had, gaven actrices ook meer inbreng in de totstandkoming van voorstellingen. Dat was voor die tijd vernieuwend en hielp om de positie van de actrice als kunstenaar, niet alleen als uitvoerder, te versterken.
Internationale uitstap
Een deel van de Nederlandse actrices uit dit tijdperk probeerde ook buiten Nederland voet aan de grond te krijgen. Dat was niet eenvoudig: de Nederlandse taal vormde een barrière, en de filmindustrie in landen als Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk was veel groter en competitiever. Toch wisten sommigen incidenteel rollen te bemachtigen in internationale coproducties.
Erfenis van een generatie
De Nederlandse actrices uit de jaren 60 legden een fundament waarop latere generaties verder bouwden. Ze bewezen dat Nederlandstalig theater en televisiedrama een publiek konden trekken, en ze vestigden een traditie van serieus acteervak in Nederland. Veel van de vrouwen uit dit tijdperk bleven tot op hoge leeftijd actief, wat zegt hoe sterk hun basis was.
Wie geïnteresseerd is in dit tijdperk, vindt beeldmateriaal en informatie bij het Beeld en Geluid-archief in Hilversum, dat een groot deel van de vroege Nederlandse televisieproducties heeft bewaard. Daarin zijn de prestaties van deze generatie actrices nog altijd te zien en te bewonderen.
