The Boy in the Striped Pyjamas is geen waargebeurd verhaal. De roman uit 2006 van de Ierse schrijver John Boyne is volledig fictief. Boyne heeft zelf meermaals benadrukt dat het boek een fabel is, geen historisch document. Toch zoeken veel lezers naar de vraag of the boy in the striped pyjamas waargebeurd is, en dat is begrijpelijk: het verhaal voelt intens realistisch en speelt zich af tegen de achtergrond van een van de donkerste hoofdstukken uit de geschiedenis.
Het verhaal volgt Bruno, de negenjarige zoon van een nazi-commandant die met zijn gezin verhuist naar een plek vlakbij een concentratiekamp. Bruno raakt bevriend met Shmuel, een Joods jongetje dat achter het prikkeldraad leeft. De setting is gebaseerd op de historische werkelijkheid van de Holocaust en Auschwitz, maar de personages en gebeurtenissen zijn verzonnen.
Waarom lijkt het zo echt?
De verwarring over of The Boy in the Striped Pyjamas op een waargebeurd verhaal is gebaseerd, komt deels door de schrijfstijl. Boyne vertelt het verhaal vanuit het ogen van een naïef kind, wat het een persoonlijke, documentaire sfeer geeft. De historische context, het kamp “Out-With” (een verwijzing naar Auschwitz) en de figuur van de commandant (losjes gebaseerd op de rol van SS-commandanten) zorgen ervoor dat het verhaal verankerd voelt in echte geschiedenis.
Boyne schreef het boek in twee à drie dagen, gedreven door een sterk emotioneel idee. Hij omschreef het zelf als een fabel, een verhaal met een morele boodschap dat zich niet wil houden aan strikte historische nauwkeurigheid. Dat is een belangrijk onderscheid: het boek leunt op historische feiten als decor, maar is geen reconstructie van werkelijke gebeurtenissen.
Wat is historisch en wat is fictie?
Het is nuttig om onderscheid te maken tussen wat in het boek echt is en wat niet:
- Historisch correct: Auschwitz bestond, Joodse gevangenen droegen gestreepte gevangeniskleding, SS-officieren woonden soms met hun gezin vlak bij de kampen.
- Fictief: de vriendschap tussen Bruno en Shmuel, de manier waarop Bruno het kamp binnenkomt, en de afloop van het verhaal zijn verzonnen en historisch onwaarschijnlijk.
- Omstreden: Historici en Holocaust-overlevenden hebben kritiek geuit op het boek, omdat het een vertekend beeld geeft van hoe concentratiekampen werkten. Een kind zoals Shmuel zou in de praktijk nooit zo vrijelijk bij het hek kunnen zitten praten.
Kritiek van historici en overlevenden
De historische onnauwkeurigheden in The Boy in the Striped Pyjamas zijn door meerdere historici en Holocaust-overlevenden bekritiseerd. Zo zou een kind van Brunos leeftijd het verschil tussen een concentratiekamp en een gewoon dorp niet kunnen missen: de werkelijkheid van Auschwitz was zichtbaar, hoorbaar en rook er naar. Critici vrezen dat het boek, zeker bij jonge lezers, een te zacht of romantisch beeld van de Holocaust schept.
John Boyne heeft deze kritiek erkend. Hij herhaalde daarbij dat het boek nooit bedoeld was als historische roman, maar als fabel voor kinderen om gesprekken over de Holocaust op gang te brengen. Of dat voldoende is, blijft een punt van discussie onder opvoeders en historici.
Is er een echte Bruno of Shmuel?
Er is geen echte Bruno of Shmuel waarop de personages gebaseerd zijn. Boyne heeft niet aangegeven dat hij specifieke mensen als model heeft gebruikt. De namen en karakters zijn volledig door hem bedacht. Sommige lezers vermoeden een verband met echte gevallen, maar dat is niet bevestigd door de auteur of door historisch onderzoek.
Kort samengevat: The Boy in the Striped Pyjamas is geen waargebeurd verhaal, maar een fictieve fabel die zich afspeelt in een historische context. Het boek gebruikt de Holocaust als achtergrond, maar de personages en gebeurtenissen zijn verzonnen. Lees het als een aangrijpende vertelling met een morele boodschap, niet als een historisch verslag van wat werkelijk is gebeurd.
