Saving Private Ryan is gebaseerd op een waargebeurd verhaal. De film uit 1998 van regisseur Steven Spielberg put rechtstreeks uit de geschiedenis van de gebroeders Niland, vier Amerikaanse broers van wie er drie binnen korte tijd sneuvelden tijdens de Tweede Wereldoorlog. De missie om de laatste broer levend naar huis te brengen is dus niet puur fictie, maar heeft een echte historische basis.
Dat maakt de film bijzonder. Spielberg en scenarioschrijver Robert Rodat verzonnen de emotionele kern niet. Die kern, een moeder die drie doodsberichten op rij ontvangt en een legercommando dat eropuit wordt gestuurd om haar enige overgebleven zoon te redden, heeft echt plaatsgevonden.
De gebroeders Niland: het waargebeurde verhaal achter Saving Private Ryan
De familie Niland uit Tonawanda, New York, had vier zonen die allemaal dienden in het Amerikaanse leger tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hun namen waren Edward, Preston, Robert en Frederick. In de zomer van 1944, rond de tijd van de D-Day-landing op 6 juni, kregen de ouders te horen dat drie van de vier zonen waren omgekomen. Edward sneuvelde in Burma, Preston en Robert stierven op dezelfde dag in Normandië, op of vlak na D-Day.
De Amerikaanse legerleiding paste in zulke gevallen de zogenaamde “Sole Survivor Policy” toe. Deze regel bepaalt dat een soldaat die de enige overgebleven zoon is, teruggehaald wordt uit de strijd. Frederick Niland, bijgenaamd Fritz, was de enige overlevende broer en werd opgespoord door legeraalmoezenier Francis Sampson. Fritz werd vervolgens teruggestuurd naar de Verenigde Staten. Hij overleefde de oorlog en stierf in 1983.
Later bleek dat Edward Niland helemaal niet was omgekomen. Hij was gevangengenomen door de Japanners in Burma en overleefde een Japans krijgsgevangenkamp. Hij werd bevrijd in 1945. Op het moment dat Fritz werd teruggehaald, wist de familie dit echter niet.
Wat klopt er wel en wat klopt er niet in de film?
De film neemt duidelijk inspiratie uit het verhaal van de Nilands, maar wijkt op belangrijke punten af. In Saving Private Ryan speelt Tom Hanks de fictieve kapitein John Miller, die met een klein team eropuit trekt om de even fictieve soldaat James Francis Ryan te redden. De actie, de gevechtsscènes en de personages zijn grotendeels verzonnen.
Het echte verhaal kende geen dramatische reddingsmissie met een achttal soldaten die door de frontlinies trekken. Fritz Niland werd gevonden door één aalmoezenier, zonder groots militair avontuur. De film dramatiseert de situatie sterk om een verhaal te kunnen vertellen dat werkt op het grote doek.
Wat de film wél goed weergeeft, is de emotionele realiteit achter de Sole Survivor Policy en de chaos van de invasie in Normandië. De openingsscène op Omaha Beach geldt tot op de dag van vandaag als een van de meest realistische oorlogsscènes die ooit zijn gefilmd, en is opgebouwd rondom historische feiten over de landing van 6 juni 1944.
De Sole Survivor Policy: de wet die alles in gang zette
De Sole Survivor Policy bestaat echt en is ook nu nog van kracht in het Amerikaanse leger. De wet is mede gebaseerd op de ervaringen van families zoals de Nilands en de Sullivans. De familie Sullivan verloor zelfs vijf zonen op één dag in 1942, toen het schip waarop zij dienden werd getorpedeerd. Dat drama leidde direct tot nieuwe regels om zulke situaties in de toekomst te voorkomen.
De beleidsregel bepaalt kort gezegd dat een militair die de laatste overgebleven zoon of dochter in zijn gezin is, het recht heeft om niet meer in gevechtsgebied ingezet te worden. Dit beschermt families tegen volledig verlies en is in de praktijk ook al vóór de Tweede Wereldoorlog informeel toegepast.
Waarom het verhaal zo blijft hangen
Het feit dat Saving Private Ryan op een waargebeurd verhaal is gebaseerd, geeft de film een extra laag. Kijkers weten dat de situatie niet volledig verzonnen is. Er was echt een moeder die op korte tijd meerdere doodsberichten ontving. Er werden echt stappen ondernomen om haar laatste zoon te beschermen.
Fritz Niland leefde na de oorlog een rustig leven en sprak zelden over zijn ervaringen. Hij heeft de film zelf nooit gezien. Zijn verhaal, en dat van zijn broers, ligt begraven in de Amerikaanse militaire archieven en op de begraafplaatsen van Normandië, waar enkele van zijn broers tot op heden rusten.
Saving Private Ryan is dus niet “waargebeurd” in de zin dat elke scène heeft plaatsgevonden. Maar de kern van het verhaal, een missie om de laatste broer levend thuis te brengen, is gebaseerd op iets wat echt is gebeurd. Dat maakt de film meer dan alleen fictie.
