Soldaat van Oranje is gebaseerd op een waargebeurd verhaal: dat van Erik Hazelhoff Roelfzema, een Nederlandse student die tijdens de Tweede Wereldoorlog uitgroeide tot een van de bekendste verzetshelden uit de vaderlandse geschiedenis. Zijn leven diende als basis voor zowel een autobiografisch boek, een verfilming en een langlopende musical.
Het verhaal speelt zich af in een periode die voor veel mensen abstract is geworden, maar voor Hazelhoff Roelfzema en zijn vrienden bittere werkelijkheid was. Jonge mannen die voor de oorlog studeerden in Leiden, werden gedwongen om keuzes te maken waar hun leven van afhing.
Wie was Erik Hazelhoff Roelfzema?
Erik Hazelhoff Roelfzema werd geboren in 1917 in Soerabaja, toenmalig Nederlands-Indië. Hij studeerde rechten in Leiden, waar hij bevriend raakte met een groep studenten die later een centrale rol zouden spelen in het verzet. Na de bezetting van Nederland in mei 1940 besloot hij niet af te wachten. Samen met zijn vriend Chris Krediet stak hij in 1941 de Noordzee over naar Engeland in een klein vissersvaartuig, een levensgevaarlijke tocht die hij overleefde.
In Engeland sloot hij zich aan bij de geallieerden. Hij werkte voor de Nederlandse geheime dienst en vloog meerdere geheime missies boven bezet Nederland als bommenwerper en verkenningspiloot. Hij bracht agenten het land in en haalde informatie op. De Britse RAF kende hem de Distinguished Flying Cross toe voor zijn moed en inzet. Later ontving hij ook de hoogste Nederlandse militaire onderscheiding: de Militaire Willems-Orde.
Het soldaat van oranje waargebeurde verhaal in zijn eigen woorden
Hazelhoff Roelfzema schreef zijn memoires in 1971 onder de titel “Soldaat van Oranje”. Het boek is zijn persoonlijke verslag van de bezettingstijd, de vlucht naar Engeland, de missies en het verlies van vrienden. Hij schrijft openhartig over de keuzes die hij maakte en over de kameraden die de oorlog niet overleefden. Zijn vriend en studiegenoot Robbie Hamaker, met wie hij samenwerkte in het verzet, was een van de mensen die werden gepakt en omgebracht door de Duitsers.
Het boek leest als een avonturenroman, maar is op feiten gebaseerd. Hazelhoff Roelfzema hield zijn toon persoonlijk en eerlijk, zonder zijn eigen rol groter te maken dan die was. Juist dat maakt het verhaal geloofwaardig en indrukwekkend.
De verfilming door Paul Verhoeven (1977)
In 1977 bracht regisseur Paul Verhoeven het boek naar het witte doek. De film “Soldaat van Oranje” werd een van de meest succesvolle en bekroonde Nederlandse films ooit. Rutger Hauer speelde de hoofdrol als Erik. De film hield zich nauw aan het boek en portretteerde de morele dilemma’s van de bezetting op een nuchtere, indringende manier.
Verhoeven koos er bewust voor om te laten zien hoe willekeurig het was wie overleefde en wie niet. Sommige vrienden kozen de verkeerde kant, anderen werden verraden door toeval. De film won internationale prijzen en zette Rutger Hauer op de kaart als acteur.
Soldaat van Oranje als musical: nog steeds actueel
Sinds 2010 draait “Soldaat van Oranje: De Musical” in een speciaal gebouwde theaterhal in Katwijk aan Zee, vlakbij de plek waar Hazelhoff Roelfzema ooit de Noordzee overstak. De musical is gebaseerd op hetzelfde waargebeurde verhaal en volgt de rode lijn van het boek en de film. Het publiek zit op een draaiend podium dat ronddraait door het decor, waardoor elke scene zich letterlijk om de toeschouwers heen afspeelt.
De productie is een van de langstlopende musicals van Nederland en trekt jaarlijks tienduizenden bezoekers. Dat het verhaal zo lang blijft boeien, heeft alles te maken met de echtheid ervan. Het gaat niet over een fictieve held, maar over iemand die echt heeft bestaan, die echt zijn leven riskeerde en die zijn vrienden heeft zien sterven.
Wat maakt dit verhaal zo bijzonder?
Veel oorlogsverhalen gaan over anonieme slachtoffers of over grote veldslagen. Het verhaal van Hazelhoff Roelfzema is anders: het is persoonlijk, het speelt zich af vanuit het perspectief van een jonge man die gewoon student was, en het laat zien hoe gewone mensen buitengewone dingen deden. Zijn vriendschappen, zijn twijfels en zijn moed maken het verhaal menselijk.
Hazelhoff Roelfzema overleed in 2007. Hij heeft zijn verhaal zelf kunnen zien uitgroeien tot een cultureel fenomeen in Nederland. Zijn naam staat gegrift in de Nederlandse oorlogsgeschiedenis, niet als een vlekkeloze held, maar als iemand die keuzes maakte toen het er echt op aankwam.
Of je het boek leest, de film kijkt of de musical bezoekt: de kern van het soldaat van oranje waargebeurde verhaal is steeds dezelfde. Een groep jonge mannen, een bezet land, en de vraag wat je doet als alles op het spel staat. Het antwoord van Erik Hazelhoff Roelfzema heeft hem de geschiedenis in geschreven.
