De Amerikaanse actrices uit de jaren 70 waren een generatie op zichzelf. Vrouwen als Faye Dunaway, Jane Fonda, Diane Keaton en Barbra Streisand domineerden het witte doek in een decennium waarin Hollywood radicaal veranderde. Ze speelden complexe, gelaagde personages die ver afstonden van de brave, ondergeschikte rollen die vrouwen eerder kregen toebedeeld.
Het was een bijzondere tijd. De New Hollywood-beweging gaf regisseurs en acteurs meer artistieke vrijheid, en actrices profiteerden daar volop van. De vrouwenbeweging van die jaren liet ook in de filmindustrie haar sporen na: sterke vrouwenfiguren op het scherm werden steeds gewoner.
De meest invloedrijke Amerikaanse actrices jaren 70
Faye Dunaway was in de jaren 70 misschien wel de meest gelauwerde actrice van haar generatie. Ze won in 1977 de Oscar voor beste actrice voor haar rol in Network (1976), waarin ze een meedogenloze televisieprogrammadirecteur speelde. Eerder werd ze genomineerd voor Bonnie and Clyde (1967) en Chinatown (1974). Haar scherpte en intensiteit voor de camera waren ongekend.
Jane Fonda was in datzelfde decennium eveneens een grote naam. Ze won twee keer de Oscar voor beste actrice: voor Klute (1971) en Coming Home (1978). Fonda combineerde haar acteerwerk met politiek activisme, wat haar tot een van de meest besproken figuren van het decennium maakte.
Diane Keaton brak door dankzij haar samenwerking met Woody Allen, maar het was haar rol als Kay Corleone in The Godfather (1972) die haar een groot publiek bezorgde. In 1977 won ze de Oscar voor beste actrice voor Annie Hall, een rol die ze speelde met een heel eigen stijl en een onmiskenbare aanwezigheid. Keaton stond bekend om haar naturelle speelstijl en ongedwongen manier van acteren.
Barbra Streisand was in de jaren 70 niet alleen actrice maar ook een van de grootste zangeressen ter wereld. Ze speelde hoofdrollen in films als The Way We Were (1973) en A Star Is Born (1976). Streisand produceerde en regisseerde later ook haar eigen werk, wat voor actrices in die tijd nog zeer uitzonderlijk was.
Actrices die net iets minder in de schijnwerpers stonden, maar niet minder goed waren
Ellen Burstyn verdient een aparte vermelding. Ze won de Oscar voor beste actrice voor Alice Doesn’t Live Here Anymore (1974) en werd genomineerd voor The Exorcist (1973). Burstyn speelde met grote overtuigingskracht moeders, vrouwen in crisis en personages die worstelden met hun identiteit.
Sissy Spacek maakte in de jaren 70 indruk met rollen in Badlands (1973) en Carrie (1976). Haar Oscar voor Coal Miner’s Daughter viel in 1980, maar het werk dat ze in de jaren 70 verzette legde het fundament voor die erkenning. Spacek had een bijna magische combinatie van kwetsbaarheid en kracht.
Shelley Duvall, Ali MacGraw en Goldie Hawn waren andere namen die in dit decennium regelmatig op het witte doek te zien waren. Goldie Hawn won al in 1969 haar Oscar voor Cactus Flower, maar bleef ook in de jaren 70 een vaste waarde in Hollywood-producties.
Wat maakte de actrices van de jaren 70 anders?
De actrices in dit decennium profiteerden van een nieuw soort script. Schrijvers begonnen vrouwen te portretteren met tegenstrijdige gevoelens, fouten en echte motivaties. Personages hoefden niet meer aardig of begrijpelijk te zijn. Faye Dunaway in Network is daar een goed voorbeeld van: haar karakter is kil en berekenend, en dat was de bedoeling.
Ook de samenwerking met sterke regisseurs speelde een grote rol. Francis Ford Coppola, Roman Polanski, Martin Scorsese en Woody Allen werkten in dit decennium nauw samen met actrices die hun stempel op een film drukten. Dat was geen bijrol: vrouwen als Keaton en Dunaway waren het middelpunt van het verhaal.
Daarnaast kwamen er meer vrouwen achter de schermen. Streisand als producente was een vroeg voorbeeld, maar de beweging was breder. Het decennium zaaide zaden die in de jaren 80 en 90 verder groeiden.
De Oscar-score van Amerikaanse actrices in de jaren 70
| Actrice | Film | Jaar Oscar |
|---|---|---|
| Jane Fonda | Klute | 1971 |
| Liza Minnelli | Cabaret | 1972 |
| Glenda Jackson | A Touch of Class | 1973 |
| Ellen Burstyn | Alice Doesn’t Live Here Anymore | 1974 |
| Louise Fletcher | One Flew Over the Cuckoo’s Nest | 1975 |
| Faye Dunaway | Network | 1976 |
| Diane Keaton | Annie Hall | 1977 |
| Jane Fonda | Coming Home | 1978 |
| Sally Field | Norma Rae | 1979 |
Opvallend aan deze lijst: het zijn vrijwel allemaal rollen met een maatschappelijke lading. Vrouwen die strijden, twijfelen, kiezen. Geen decorstuk, maar het middelpunt van het verhaal.
Liza Minnelli en de muzikale kant van het decennium
Liza Minnelli verdient apart aandacht. Haar rol in Cabaret (1972) geldt tot op de dag van vandaag als een van de beste acteerprestaties in de filmgeschiedenis. Ze won de Oscar, de Golden Globe en een Tony Award in hetzelfde jaar, een prestatie die vrijwel geen enkele actrice haar heeft nagedaan. Minnelli was de dochter van Judy Garland, maar ontsteeg al snel de schaduw van haar moeder met een carrière die volledig haar eigen was.
De Amerikaanse actrices uit de jaren 70 vormden een generatie die het vak fundamenteel veranderde. Ze speelden rollen die eerder ondenkbaar waren, werkten met de grootste regisseurs van hun tijd en veroverden de Oscars met rollen die tot nu toe worden bestudeerd op filmacademies wereldwijd. Wie zich verdiept in Hollywood-geschiedenis komt onvermijdelijk bij hen uit.
