The Staircase is gebaseerd op een waargebeurd verhaal: dat van Michael Peterson, een Amerikaanse schrijver die in 2001 werd gearresteerd voor de moord op zijn vrouw Kathleen Peterson. Zij werd dood gevonden onderaan de trap van hun villa in Durham, North Carolina. De zaak leidde tot een van de meest besproken strafprocessen in de Amerikaanse geschiedenis, en de documentaire én de dramaserie die erop volgden trokken wereldwijd miljoenen kijkers.
Wat er echt gebeurde: de dood van Kathleen Peterson
Op de nacht van 9 december 2001 belde Michael Peterson de hulpdiensten. Zijn vrouw Kathleen lag buiten bewustzijn aan de voet van de trap in hun huis. Toen de ambulance aankwam, was ze al dood. Ze had meerdere snijwonden aan haar hoofd en er was veel bloed. Michael beweerde dat ze van de trap was gevallen na een avond buiten bij het zwembad. De politie twijfelde al snel aan dit verhaal.
De lijkschouwer concludeerde dat de verwondingen op het hoofd van Kathleen niet pasten bij een val van de trap. Volgens justitie waren ze veroorzaakt door slagen met een stomp voorwerp. Uiteindelijk werd Michael Peterson in 2003 schuldig bevonden aan moord met voorbedachten rade en veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf zonder de mogelijkheid van vervroegde vrijlating.
De rol van de documentaire: hoe The Staircase begon
Al tijdens de rechtszaak in 2003 begon de Franse documentairemaker Jean-Xavier de Lestrade met opnemen. Hij had toegang tot het verdedigingsteam van Peterson en legde alles vast, van de voorbereiding van de verdediging tot de uitspraak van de rechter. De originele documentaire werd uitgezonden in 2004 en won een Emmy Award. Later voegde De Lestrade nieuwe afleveringen toe toen de zaak nieuwe wendingen nam, en uiteindelijk bracht Netflix in 2018 de volledige serie van 13 afleveringen uit.
De documentaire is bijzonder omdat je als kijker mee wordt genomen in de twijfel. Je ziet de advocaten aan het werk, je hoort de argumenten van beide kanten, en je weet aan het einde nog steeds niet zeker wat er echt is gebeurd. Dat maakt The Staircase zo aangrijpend als true crime-verhaal.
De bizarre “uil-theorie” en andere wendingen
De zaak had meerdere opmerkelijke wendingen. Een van de meest besproken is de zogenoemde uil-theorie. Een van de getuige-deskundigen aan de zijde van de verdediging opperde dat Kathleen Peterson mogelijk was aangevallen door een uil. De theorie was gebaseerd op kleine veertjes en uilenklauwen die zouden zijn gevonden in haar haar, en op de specifieke patronen van de wonden op haar hoofd. Hoewel deze theorie door velen werd weggelachen, werd ze nooit volledig weerlegd.
Een andere onthulling die de zaak complexer maakte: tijdens het onderzoek bleek dat Michael Peterson biseksueel was en contact had gehad met mannen via het internet. Zijn vrouw was hier mogelijk niet van op de hoogte. De aanklager gebruikte dit gegeven om een motief te schetsen. Peterson zelf ontkende dat dit iets met de dood van Kathleen te maken had.
Nog een schokkende wending: jaren later bleek dat een soortgelijk sterfgeval zich eerder had voorgedaan in Petersons leven. Elizabeth Ratliff, een goede vriendin van het gezin, was in 1985 in Duitsland dood gevonden aan de voet van een trap. Peterson was die avond een van de laatste mensen die haar had gezien. Haar lichaam werd opgegraven en opnieuw onderzocht. De lijkschouwer concludeerde ook hier dat het geen ongeluk was.
Hoe het Michael Peterson uiteindelijk verging
In 2011 kreeg Peterson een nieuwe kans op vrijheid. Het werd ontdekt dat een forensisch deskundige van de aanklager, Tom Maher, valse of onbetrouwbare getuigenissen had afgelegd in meerdere zaken. Dit leidde tot een herziening van het vonnis. Peterson werd vrijgelaten in afwachting van een nieuw proces.
In 2017 koos Peterson voor een zogenoemde Alford-plea. Dat betekent dat hij schuld erkende aan doodslag zonder te erkennen dat hij Kathleen daadwerkelijk had gedood. Met de tijd die hij al had gezeten, werd hij meteen vrijgelaten. Hij woont sindsdien in de buurt van Durham. De zaak is daarmee formeel gesloten, maar voor veel mensen, inclusief de kinderen van Kathleen, is de waarheid nooit volledig vastgesteld.
De dramaserie op HBO Max (2022)
In 2022 verscheen een fictieve dramaserie gebaseerd op hetzelfde waargebeurde verhaal. Colin Firth speelde Michael Peterson en Toni Collette vertolkte de rol van Kathleen. De serie bekeek de zaak vanuit meerdere perspectieven, ook dat van de documentairemaker zelf, gespeeld door Antonio Campos. De dramaserie is dus geen remake van de documentaire, maar een andere interpretatie van dezelfde feiten.
De dramaserie staat los van de originele Netflix-documentaire, maar gebruikt dezelfde echte gebeurtenissen als uitgangspunt. Wie wil begrijpen wat er echt is gebeurd, doet er goed aan beide te bekijken: de documentaire voor de feiten en de rechtszaal, de dramaserie voor de menselijke kant van het verhaal.
The Staircase blijft fascinerend omdat de centrale vraag onbeantwoord is gebleven: is Kathleen Peterson gevallen, aangevallen door een dier, of vermoord door haar man? De Alford-plea gaf geen uitsluitsel. Wat vaststaat, is dat een vrouw stierf, een man zijn halve leven in de gevangenis doorbracht, en een heel gezin voor altijd werd getekend door één nacht in december 2001.
