The Handmaid’s Tale is geen pure fantasie. Margaret Atwood schreef haar roman in 1985 met één strikte regel: niets in het boek mocht verzonnen zijn. Elk element van de dystopische samenleving Gilead is gebaseerd op iets dat in de echte wereld al had plaatsgevonden. De vraag is dus niet óf The Handmaid’s Tale waargebeurd is, maar welke concrete gebeurtenissen en regimes Atwood als voorbeeld gebruikte.
Atwoods eigen regel: niets verzinnen
Margaret Atwood heeft meerdere keren uitgelegd dat ze bij het schrijven van The Handmaid’s Tale alleen elementen gebruikte die al ergens in de geschiedenis of op dat moment in de wereld voorkwamen. Ze wilde geen sciencefiction schrijven in de klassieke zin, maar een speculatief verhaal dat volledig geworteld is in de realiteit. Dat maakt het boek zo ongemakkelijk om te lezen: het gevoel dat dit al is gebeurd, zit er van het begin af aan in.
De Iraanse Revolutie als directe inspiratie
Een van de grootste inspiratiebronnen voor The Handmaid’s Tale is de Iraanse Revolutie van 1979. Voor die revolutie droegen vrouwen in Iran westerse kleding en hadden ze relatief veel vrijheden. Na de machtsovername van Khomeini werden vrouwen verplicht een hoofddoek te dragen, werden veel beroepen voor hen gesloten en verloren ze een groot deel van hun wettelijke rechten binnen enkele jaren. Atwood zag hoe snel een samenleving kon omslaan. De rode mantels en witte kappen van de Handmaids zijn in dat licht geen vreemde verzinsel, maar een directe vertaling van de snelheid waarmee kledingregels en rollenpatronen kunnen worden opgelegd.
Christelijk fundamentalisme in de Verenigde Staten
Naast de Iraanse Revolutie keek Atwood ook naar de opkomst van het christelijk fundamentalisme in de Verenigde Staten in de jaren tachtig. De religieuze rechterflank groeide in politieke invloed, met debatten over abortus, de rol van vrouwen en de scheiding van kerk en staat. Gilead is in feite een theocratische staat die Bijbelteksten letterlijk toepast als wetgeving. Atwood baseerde de structuur van Gilead op hoe zulke theocratische regimes er in de praktijk uitzagen, van Calvijns Genève tot het Puriteinse Amerika van de zeventiende eeuw.
Historische praktijken die terugkomen in Gilead
Veel specifieke elementen uit de serie en het boek zijn direct te herleiden tot historische praktijken:
- Vrouwen die geen bezittingen mochten hebben of geen bankrekening op eigen naam: dit was in veel westerse landen nog werkelijkheid tot ver in de twintigste eeuw.
- Gedwongen voortplanting en het toewijzen van vrouwen aan machtige mannen: dit komt voor in de geschiedenis van slavernij in de Verenigde Staten, waarbij tot slaaf gemaakte vrouwen geen zeggenschap hadden over hun eigen lichaam of kinderen.
- Openbare executies als middel van sociale controle: een praktijk die in verschillende regimes en eeuwen is gedocumenteerd.
- Het verbieden van lezen en schrijven voor vrouwen: ook dit is historisch gedocumenteerd in uiteenlopende culturen en tijdperken.
Geen van deze elementen is uitgevonden. Atwood heeft ze samengebracht in één fictief regime, maar de bouwstenen kwamen uit de echte wereld.
De makers van de serie en hedendaagse inspiratie
Toen Hulu in 2017 de televisieserie maakte, kozen de makers bewust voor hedendaagse inspiratie. Ze keken naar actuele politieke ontwikkelingen in de Verenigde Staten en andere landen. De serie verscheen vlak na de presidentsverkiezing van Donald Trump in 2016, een timing die de discussie over hoe realistisch Gilead eigenlijk is flink aanwakkerde. Bij protesten wereldwijd, onder meer rond abortuswetgeving, verschenen vrouwen in de rode mantels en witte kappen van de Handmaids. Dat beeld werd een politiek symbool, juist omdat de link met de werkelijkheid zo herkenbaar voelt.
Is Gilead dan echt mogelijk?
Historici en politicologen wijzen erop dat de structuur van Gilead, een snel omgeslagen democratie na een staatsgreep, niet onrealistisch is. Veel autoritaire regimes zijn begonnen als democratieën. De combinatie van een crisis, een kleine maar georganiseerde groep met een duidelijke ideologie en een bevolking die aanvankelijk passief blijft, is een patroon dat vaker is voorgekomen. Atwood heeft altijd benadrukt dat het haar er niet om gaat een voorspelling te doen, maar om te laten zien welke ingrediënten al aanwezig zijn in de geschiedenis.
The Handmaid’s Tale is waargebeurd in de zin dat elk element al ergens heeft plaatsgevonden. Het is geen feitelijk verslag van één specifieke gebeurtenis, maar een fictief verhaal dat volledig is opgebouwd uit echte historische en politieke bouwstenen. Dat maakt het zo krachtig en zo ongemakkelijk tegelijk.
