Ja, Schindler’s List is gebaseerd op een waargebeurd verhaal. De film volgt Oskar Schindler, een echte Duitse zakenman die tijdens de Tweede Wereldoorlog meer dan duizend Joodse mensen redde van de Holocaust. Regisseur Steven Spielberg bracht het verhaal in 1993 naar het grote scherm, gebaseerd op de historische roman Schindler’s Ark van de Australische schrijver Thomas Keneally uit 1982. Hoewel de film op sommige punten artistieke keuzes maakt, zijn de kern en de belangrijkste gebeurtenissen echt gebeurd.
Wie was Oskar Schindler echt?
Oskar Schindler werd in 1908 geboren in Zwittau, een stad in wat nu Tsjechië is. Hij was lid van de NSDAP, de nazipartij, en verhuisde na de Duitse bezetting van Polen naar Krakau om daar geld te verdienen. Hij nam een failliete keukengerei-fabriek over, die hij de naam Emalia gaf. In de beginjaren was hij vooral uit op winst: hij liet Joodse arbeiders werken omdat dat goedkoper was dan Poolse arbeiders.
Maar gedurende de oorlog veranderde Schindler. Historici zijn het er niet volledig over eens wat hem bewoog, maar zijn gedrag veranderde duidelijk. Hij gebruikte steeds meer van zijn eigen geld en charme om zijn arbeiders te beschermen tegen deportatie naar vernietigingskampen. Hij omkocht SS-officieren, zorgde voor eten en medische zorg, en deed er alles aan om zijn werknemers als “onmisbaar voor de oorlogsindustrie” te laten registreren.
Schindler’s List: de lijst die echt bestond
De beroemde lijst in de film is geen filmverzinsel. Toen de Duitsers in 1944 de productie verplaatsten naar Brünnlitz (nu Brněnec in Tsjechië), stelde Schindler samen met zijn manager Itzhak Stern een lijst op van Joodse arbeiders die hij mee wilde nemen. Die lijst bevatte ruim 1.200 namen. Door op die lijst te staan, overleefden deze mensen de Holocaust.
Een kopie van de originele lijst bestaat nog steeds. Het document werd in 1999 teruggevonden in een kast in Sydney, Australië. Het bestaat uit meerdere pagina’s met namen, beroepen en geboortedata van de geredde mensen. Dit is een van de meest directe bewijzen dat het verhaal achter de film echt is.
Wat klopt en wat wijkt af van de werkelijkheid?
De film is een dramatische reconstructie, geen documentaire. Sommige scènes zijn samengetrokken of vereenvoudigd voor het verhaal. De personages Amon Göth (de wrede commandant van het werkkamp Plaszów) en Itzhak Stern (Schindlers Joodse boekhouder) zijn gebaseerd op echte personen. Göth werd na de oorlog berecht en terechtgesteld in 1946. Stern emigreerde later naar Israël.
De beruchte scène waarbij Göth willekeurig gevangenen neerschiet vanuit zijn balkon is gebaseerd op getuigenissen van overlevenden. Dit soort willekeurig geweld vond werkelijk plaats. Toch hebben historici erop gewezen dat de film Schindler soms iets heldhaftiger neerzet dan hij in het echt was. Hij begon zijn redding niet vanuit idealen, maar zijn betrokkenheid groeide wel degelijk in de loop van de oorlog.
Wat gebeurde er met Schindler na de oorlog?
Na de oorlog vluchtte Schindler met zijn vrouw Emilie naar Argentinië, omdat hij als voormalig NSDAP-lid in Duitsland gevaar liep. Hij probeerde verschillende bedrijven op te starten, maar slaagde daar financieel niet in. De mensen die hij had gered, de zogeheten Schindlerjuden (Schindlers Joden), hielpen hem financieel in zijn latere leven.
In 1974 overleed Oskar Schindler in Frankfurt. Op zijn eigen verzoek werd hij begraven op een christelijk kerkhof in Jeruzalem. In 1993, het jaar dat de film uitkwam, werd hij door Yad Vashem, het Israëlische holocaust-herdenkingsinstituut, erkend als Rechtvaardige onder de Volkeren. Deze titel wordt gegeven aan niet-Joden die tijdens de Holocaust Joodse mensen redden met gevaar voor eigen leven.
Hoe reageerden de overlevenden op de film?
Veel van de Schindlerjuden en hun nakomelingen waren nauw betrokken bij de totstandkoming van de film. Spielberg interviewde tientallen overlevenden voor hij met de opnames begon. Enkelen van hen hadden kleine rollen of waren aanwezig op de set. Hun reacties op de film waren overwegend positief: ze herkenden de sfeer en de gebeurtenissen, ook al waren niet alle details exact.
De film won in 1994 zeven Oscars, waaronder beste film en beste regisseur. Maar de echte betekenis zit niet in de prijzen. Het verhaal van Oskar Schindler is een van de zeldzame voorbeelden uit de Holocaust waarbij iemand van binnenuit het systeem handelde om levens te redden. Dat het nu zo breed bekend is, komt voor een groot deel door de film van Spielberg, maar het verhaal zelf is echt en gedocumenteerd.
Wil je meer weten over de echte mensen achter de film? De getuigenissen van Schindlerjuden zijn vastgelegd door de USC Shoah Foundation, een organisatie die Spielberg oprichtte kort na de release van de film. Via die weg zijn duizenden persoonlijke verhalen bewaard voor de toekomst.
